Sau ly hôn, chị Mai được Tòa án giao trực tiếp nuôi con gái 10 tuổi. Con đang mang họ cha trên Giấy khai sinh. Chị muốn đổi sang họ mẹ nhưng cha của bé phản đối. Chị có thể dùng bản án ly hôn để tự làm thủ tục đổi họ cho con không?
Trong trường hợp của chị Mai, không thể tự đổi họ cho con. Pháp luật cho phép đổi họ của con từ họ cha đẻ sang họ mẹ đẻ. Tuy nhiên, với con dưới 18 tuổi, trong trường hợp thông thường phải có sự đồng ý của cả cha và mẹ. Bé đã 10 tuổi nên còn phải có sự đồng ý của chính bé.
Ví dụ, chị Mai muốn hai mẹ con cùng họ để thuận tiện khi giới thiệu ở trường. Đây là lý do chị có thể trao đổi với cha của con. Khi đăng ký, cơ quan hộ tịch vẫn xem xét điều kiện thay đổi họ theo quy định. Nếu họ của con đã được ghi đúng khi đăng ký khai sinh, yêu cầu chuyển sang họ mẹ thuộc thủ tục thay đổi hộ tịch. Thủ tục cải chính hộ tịch dành cho trường hợp có căn cứ xác định thông tin đã đăng ký có sai sót.
1. Bản án giao con cho mẹ có thay thế sự đồng ý của cha không?
Bản án xác định người trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con sau ly hôn. Khi cha vẫn có đầy đủ quyền đối với con, bản án giao con cho mẹ không thay thế được sự đồng ý của cha trong hồ sơ đổi họ. Việc cha ít gặp con, chậm cấp dưỡng hoặc chưa phản hồi đề nghị của mẹ cũng không thể hiện rằng cha đã đồng ý.
Nếu việc đổi họ được chấp thuận, quan hệ cha con vẫn được pháp luật ghi nhận. Quyền thăm nom và nghĩa vụ cấp dưỡng tiếp tục thực hiện theo pháp luật và bản án, quyết định có hiệu lực. Ví dụ, nếu bản án ấn định mức cấp dưỡng hằng tháng, việc đổi họ trên Giấy khai sinh không làm thay đổi mức cấp dưỡng đó.
Nếu người cha đã đồng ý khi trao đổi riêng, hai bên nên thống nhất họ dự kiến của con và thể hiện sự đồng ý rõ ràng trên tờ khai. Nếu cha đang ở xa, nên hỏi cơ quan tiếp nhận về cách thể hiện ý kiến trên tờ khai phù hợp với hình thức nộp hồ sơ. Việc mẹ đứng tên nộp hồ sơ và việc cha đồng ý đổi họ là hai nội dung cần được thể hiện trong quá trình đăng ký.
2. Con từ đủ 9 tuổi có phải đồng ý đổi họ không?
Có. Nếu con từ đủ 9 tuổi đến dưới 18 tuổi, ngoài sự đồng ý của cha mẹ, hồ sơ còn cần sự đồng ý của con. Chẳng hạn, nếu cả cha lẫn mẹ muốn đổi họ cho con 10 tuổi nhưng con muốn giữ họ hiện tại, hồ sơ chưa đáp ứng điều kiện. Sự đồng ý của cha mẹ cần được thể hiện rõ trên tờ khai.
Mốc đủ 7 tuổi áp dụng khi Tòa án xem xét nguyện vọng của con về người trực tiếp nuôi con. Mốc đủ 9 tuổi áp dụng khi lấy ý kiến đồng ý đổi họ. Vì vậy, việc trẻ từng nói với Tòa rằng muốn sống cùng mẹ chưa thể hiện rằng trẻ muốn mang họ mẹ.
Có thể hình dung qua hai trường hợp. Nếu con 8 tuổi, quy định về sự đồng ý của chính con chưa áp dụng, nhưng hồ sơ vẫn cần sự đồng ý của cha mẹ. Nếu con 10 tuổi đồng ý đổi họ theo mẹ mà cha phản đối, hồ sơ vẫn thiếu sự đồng ý của cha. Khi trao đổi với trẻ đã đủ 9 tuổi, cha mẹ nên nói rõ họ dự kiến sẽ ghi trên giấy tờ để con có thể bày tỏ ý kiến của mình.
3. Khi đủ điều kiện, cần chuẩn bị gì và nộp ở đâu?
Nếu con là công dân Việt Nam cư trú trong nước, cha mẹ có thể liên hệ UBND cấp xã nơi đã đăng ký hộ tịch trước đây hoặc nơi con cư trú. Hồ sơ gồm tờ khai theo mẫu và giấy tờ liên quan làm căn cứ đổi họ. Nên chuẩn bị Giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh để đối chiếu thông tin, giấy tờ tùy thân của người nộp và kiểm tra cách ghi ý kiến đồng ý của con nếu con đã đủ 9 tuổi. Tùy thông tin cơ quan hộ tịch khai thác được từ cơ sở dữ liệu, một số giấy tờ có thể không cần xuất trình lại.
Trước khi nộp, anh/chị có thể rà từng nội dung theo thứ tự sau:
- Thông tin khai sinh · Đối chiếu họ, chữ đệm, tên hiện tại, ngày sinh của con và thông tin cha mẹ với Giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh.
- Nội dung yêu cầu · Ghi rõ họ hiện tại, họ đề nghị thay đổi và lý do. Ví dụ, đề nghị chuyển từ họ Nguyễn của cha sang họ Trần của mẹ, giữ nguyên chữ đệm và tên của con.
- Ý kiến đồng ý · Thể hiện rõ sự đồng ý của cha và mẹ trên tờ khai. Nếu con từ đủ 9 tuổi, kiểm tra cách ghi nhận ý kiến đồng ý của con theo hướng dẫn của cơ quan tiếp nhận.
- Giấy tờ liên quan · Kiểm tra tài liệu làm căn cứ cho yêu cầu và thông tin nhân thân, cư trú mà cơ quan đăng ký hộ tịch chưa khai thác được từ cơ sở dữ liệu.
Theo khoản 2 Điều 28 Luật Hộ tịch 2014, thời hạn giải quyết là 03 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ giấy tờ. Nếu cần xác minh, thời hạn có thể kéo dài thêm tối đa 03 ngày làm việc. Khi yêu cầu được chấp thuận, cơ quan hộ tịch ghi nội dung thay đổi vào Sổ hộ tịch, cấp trích lục và ghi nội dung thay đổi vào Giấy khai sinh theo quy định. Sau khi nhận kết quả, cha mẹ có thể dùng trích lục để liên hệ nhà trường hoặc đơn vị đang quản lý giấy tờ của con và hỏi cách cập nhật thông tin.
Bài viết áp dụng quy định tại ngày 21/11/2026. Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 01/03/2027. Hồ sơ nộp từ thời điểm đó cần đối chiếu quy định mới.
Nếu cha mẹ chưa thống nhất về việc đổi họ cho con hoặc cần rà soát giấy tờ trước khi nộp hồ sơ, anh/chị có thể liên hệ Công ty Luật Jurion & Partners để được tư vấn theo hoàn cảnh cụ thể.