Thủ tục đơn phương ly hôn áp dụng khi một bên yêu cầu chấm dứt hôn nhân nhưng hai người chưa thống nhất được toàn bộ vấn đề cần giải quyết. Việc người còn lại không ký đơn không đồng nghĩa người yêu cầu mất quyền khởi kiện. Điều cần chuẩn bị là căn cứ ly hôn, thông tin nơi cư trú, hồ sơ nhân thân và yêu cầu cụ thể về con, tài sản, nghĩa vụ tài chính. Bài viết hướng dẫn cách sắp xếp công việc trước khi nộp hồ sơ, tránh nhầm đơn khởi kiện với đơn yêu cầu thuận tình.
1. Khi nào nên lựa chọn đơn phương ly hôn?
Hãy bắt đầu bằng việc ghi rõ điều hai bên đã thống nhất và điều còn tranh chấp. Nếu một người không đồng ý ly hôn, không hợp tác hoặc vẫn tranh chấp về con và tài sản, cần đánh giá hướng giải quyết vụ án. Nếu cả hai tự nguyện và đã thống nhất các vấn đề cần thiết, thủ tục thuận tình có thể phù hợp hơn. Không nên chỉ nhìn vào số chữ ký rồi bỏ qua nội dung thỏa thuận thực tế.
Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình đặt ra căn cứ để Tòa án xem xét yêu cầu của một bên. Những bất đồng thông thường cần được phân biệt với tình trạng hôn nhân trầm trọng. Khi trình bày, nên mô tả sự kiện, thời điểm và hậu quả thay vì chỉ nhận xét người kia có lỗi. Chồng còn bị hạn chế quyền yêu cầu ly hôn trong thời gian vợ có thai, sinh con hoặc nuôi con dưới mười hai tháng tuổi; quyền yêu cầu của vợ cần được xem xét riêng.
2. Chuẩn bị chứng cứ về tình trạng hôn nhân
Một bản tường trình có thể sắp xếp theo mốc: đăng ký kết hôn, bắt đầu mâu thuẫn, quá trình ly thân, những lần tìm cách khắc phục và tình trạng hiện tại. Mỗi sự kiện quan trọng nên đi kèm tài liệu hoặc thông tin người có thể xác nhận. Nếu có bạo lực, ưu tiên bảo đảm an toàn rồi lưu hồ sơ y tế, phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền và các tài liệu đang giữ hợp pháp.
Để đặt vấn đề này trong bối cảnh tổng thể, bạn có thể tham khảo hướng dẫn về thủ tục ly hôn trước khi lựa chọn phương án phù hợp.
Tin nhắn, thư điện tử, hình ảnh cần giữ được nguồn và bối cảnh. Không cắt ghép đoạn trao đổi làm thay đổi ý nghĩa; nên lưu bản gốc cùng thời gian nhận. Không xâm nhập tài khoản, gắn thiết bị theo dõi hoặc công khai dữ liệu riêng tư để tìm bằng chứng. Nếu tài liệu nằm ở cơ quan khác, ghi rõ tên tài liệu, nơi quản lý và lý do chưa tự thu thập được để trao đổi phương án đề nghị hỗ trợ.
3. Hồ sơ cần sắp xếp trước khi nộp
Hồ sơ thường gồm đơn khởi kiện, giấy chứng nhận kết hôn hoặc trích lục phù hợp, giấy tờ định danh, thông tin cư trú, giấy khai sinh của con và tài liệu liên quan yêu cầu tài sản. Danh mục cuối cùng phụ thuộc hoàn cảnh từng gia đình. Không coi sổ hộ khẩu giấy là giấy tờ bắt buộc mặc định; cần chuẩn bị thông tin cư trú hiện có và bổ sung theo yêu cầu hợp pháp của cơ quan tiếp nhận.
Nếu mất giấy kết hôn, hãy xác định nơi đăng ký để xin trích lục; không cần tự ý lập lại một giấy mới. Nếu bên kia giữ giấy tờ, cần trình bày rõ tài liệu còn thiếu, việc đã tìm cách lấy và thông tin cơ quan lưu trữ. Với giấy khai sinh hoặc chứng từ tài sản, phân biệt bản đang giữ, bản sao và tài liệu phải xin cung cấp. Lập bảng kiểm giúp tránh nộp đi nộp lại cùng một loại giấy.
Đơn cần thể hiện đúng thông tin các bên, địa chỉ liên hệ, yêu cầu chấm dứt hôn nhân, người trực tiếp nuôi con, cấp dưỡng và phạm vi tài sản đề nghị giải quyết. Nếu không yêu cầu chia tài sản trong vụ án này, phải diễn đạt đúng ý định; không ghi “không có tài sản chung” khi thực tế chỉ muốn để giải quyết sau. Sự khác nhau này có thể ảnh hưởng việc giải thích yêu cầu về sau.
4. Xác định Tòa án có thẩm quyền
Từ ngày 01/7/2025, cần kiểm tra cơ cấu Tòa án nhân dân khu vực theo quy định tố tụng được sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15. Không tiếp tục sao chép tên Tòa án quận, huyện từ mẫu cũ. Về lãnh thổ, nơi cư trú hoặc làm việc của bị đơn thường là thông tin đầu tiên phải kiểm tra, đồng thời xem xét thỏa thuận và các trường hợp đặc biệt được pháp luật cho phép.
Hãy đối chiếu địa chỉ hành chính hiện tại với địa chỉ trên giấy tờ cũ, ghi cả thông tin có thể giúp xác minh. Nếu không rõ nơi ở, cần làm rõ địa chỉ cuối cùng biết được và tài liệu về quá trình liên hệ. Trường hợp có người ở nước ngoài, mất tích hoặc đang chấp hành án cần đánh giá riêng; không mặc nhiên nộp ở nơi thuận tiện nhất cho người yêu cầu.
5. Các bước sau khi gửi hồ sơ
Trước khi nộp trực tiếp hoặc gửi qua bưu chính, nên giữ một bộ đầy đủ và bảng liệt kê tài liệu. Lưu giấy nhận đơn, mã bưu gửi hoặc xác nhận tiếp nhận. Nếu có yêu cầu sửa đổi, bổ sung, cần đọc đúng nội dung và thời hạn trong thông báo. Việc gửi hồ sơ không đồng nghĩa vụ án đã được thụ lý, cũng không phải bằng chứng yêu cầu ly hôn chắc chắn được chấp nhận.
Sau khi nhận thông báo về tạm ứng án phí, thực hiện theo hướng dẫn và giữ chứng từ. Trong quá trình giải quyết, theo dõi giấy triệu tập, lịch làm việc, yêu cầu cung cấp chứng cứ và việc thay đổi địa chỉ. Hòa giải, công khai chứng cứ và xét xử có quy trình riêng; trường hợp không tiến hành hòa giải hoặc vắng mặt phải đáp ứng điều kiện luật định. Không tự bỏ buổi làm việc chỉ vì cho rằng bên kia cũng sẽ vắng.
6. Trình bày yêu cầu về con và tài sản
Với con chung, nên chuẩn bị kế hoạch chăm sóc cụ thể: nơi ở, học tập, lịch làm việc, người hỗ trợ và khả năng đáp ứng chi phí. Thu nhập là một yếu tố, không thay thế toàn bộ điều kiện nuôi dưỡng. Dự kiến cấp dưỡng nên có căn cứ từ nhu cầu của con và khả năng người có nghĩa vụ. Tránh dùng quyền gặp con làm điều kiện đổi lấy tài sản hoặc chữ ký ly hôn.
Với tài sản, lập danh sách theo từng đối tượng, thời điểm có được, người đứng tên, giấy tờ và khoản vay liên quan. Tài sản đứng tên một người cần được xem xét nguồn hình thành; không kết luận ngay là tài sản riêng. Nếu có người thứ ba như ngân hàng hoặc đồng sở hữu, phải cung cấp thông tin để tránh bỏ sót quyền lợi của họ. Đề xuất chia nên nêu cả khả năng thanh toán chênh lệch.
7. Thời gian, chi phí và vai trò luật sư
Không có một thời gian thực tế giống nhau cho mọi hồ sơ. Việc xác minh nơi ở, tống đạt, định giá, giám định hoặc thu thập giấy tờ có thể làm quá trình dài hơn dự kiến. Khi hỏi chi phí, nên tách án phí, phí luật sư và chi phí phát sinh có chứng từ. Yêu cầu báo rõ phạm vi công việc, thời điểm thanh toán và cách xử lý khi xuất hiện tranh chấp mới.
Công ty Luật Jurion & Partners có thể được liên hệ để trao đổi việc rà hồ sơ, làm rõ yêu cầu và chuẩn bị phương án bảo vệ quyền lợi. Khi sử dụng dịch vụ, cần phân biệt hỗ trợ nộp tài liệu với quyền thay mặt đương sự quyết định việc ly hôn. Luật sư không thể cam kết thay kết quả đánh giá của Tòa án hoặc bảo đảm một thời hạn giải quyết cố định cho mọi tình huống.
8. Câu hỏi thường gặp trước khi khởi kiện
Không có chữ ký của người còn lại có nộp đơn được không?
Đơn khởi kiện của một bên không cần biến thành đơn thuận tình bằng cách ép người kia ký. Người nộp cần đáp ứng điều kiện khởi kiện, cung cấp thông tin và chứng cứ liên quan. Nếu người kia không nhận giấy hoặc không đến, cơ quan giải quyết sẽ xem xét thủ tục tống đạt và vắng mặt theo hồ sơ cụ thể, chứ không tự động cho ly hôn.
Có thể nhờ người thân đi thay mọi buổi làm việc không?
Không nên hiểu việc được hỗ trợ giấy tờ là được ủy quyền toàn bộ việc ly hôn. Hãy đọc giấy triệu tập, xác định yêu cầu có mặt và trao đổi sớm nếu có trở ngại. Ghi lại câu hỏi cần giải đáp trước mỗi buổi làm việc sẽ giúp trình bày nhất quán, hạn chế bỏ sót yêu cầu và giữ việc trao đổi tập trung vào vấn đề pháp lý cần giải quyết.
Căn cứ đối chiếu: Điều 51, 56 Luật Hôn nhân và gia đình; Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật số 85/2025/QH15. Nội dung rà soát ngày 28/10/2026.
